ศิลปวัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมประเพณีของผู้ไท

 

ศิลปวัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมประเพณีของผู้ไท

ภูมิปัญญาท้องถิ่น หรือภูมิปัญญาชาวบ้าน ถือเป็นปัจจัยสำคัญต่อการพัฒนาชีวิต ความเป็นอยู่ของประชาชน ทั้งทางสังคม และเศรษฐกิจ เนื่องจากภูมิปัญญาชาวบ้าน เกิดขึ้นจากความรอบรู้ ประสบการณ์ แนวคิดที่สังคม หรือชุมชนได้ถ่ายทอด สืบสานต่อกันมา ด้วยคนไทยแต่โบราณ มีภูมิปัญญาฉลาดล้ำลึก ในการประดิษฐ์คิดค้น สร้างสรรค์ เพื่อใช้ประโยชน์ จากสิ่งแวดล้อม แก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในท้องถิ่น เพื่อการดำรงชีวิตอย่างสุขกาย สบายใจ โดยเฉพาะภูมิปัญญาด้านปัจจัยพื้นฐาน แห่งการดำรงชีพ ประกอบด้วยความสามารถ ในการแสวงหาอาหาร การปลูกสร้างที่อยู่อาศัย การคิดค้นประดิษฐ์สิ่งทอ เพื่อการนุ่งห่ม และความรู้ในการบำบัดรักษา โรคภัยไข้เจ็บ ซึ่งช่วยให้ชุมชนมีความเข้มแข็ง นับแต่อดีตดำรงค์ อยู่ได้อย่างสุขสงบ สืบถึงปัจจุบัน อ่านเพิ่มเติม...

หลงเสน่ห์ผ้าลายพันมหาบ้านสะงวย

 หลงเสน่ห์ผ้าลายพันมหาบ้านสะงวย

ชื่อกลุ่ม กลุ่มทอผ้าย้อมครามบ้านสะงวย หมู่ที่ ๗ ตำบลหนองหลัก อำเภอไชยวาน จังหวัดอุดรธานี

ประวัติผ้าลายพันมหา ณ บ้านสะงวย หมู่ที่ ๗ ตำบลหนองหลัก อำเภอไชยวาน จังหวัดอุดรธานี มีพี่น้องสองคน คือคุณยายเป้า อดทนพี่สาวและคุณยายจันทา รูปทน น้องสาว ทั้งสองประกอบอาชีพทอผ้าเป็นอาชีพเสริมมีชื่อเสียงในเรื่องการทอผ้าที่สวยงามและหลากหลายรูปแบบ ในปี พ.ศ. ๒๕๒๙ มีพระภิกษุรูปหนึ่งคือพระญาณวิสุทธิคุณ เจ้าอาวาสวัดศรีสุทธาทิพย์ เจ้าคณะอำเภอหนองหานฝ่ายธรรมยุตในปัจจุบันได้เดินทางมาพบสองพี่น้องคู่นี้เพื่อให้ทอผ้าให้โดยท่านเขียนลายผ้าใส่กระดาษมาให้ดูเป็นแบบในการทอ สองพี่น้องถามว่า ชื่อลายอะไร ลายสวยดี ท่านตอบว่ามาหาสองพี่น้องตั้งหลายครั้งแล้วกว่าจะได้เจออุปมาเป็นพันครั้งจึงขอตั้งลายผ้านี้ว่าลาย “พันมาหา” ก็แล้วกัน เมื่อเรียกกันต่อๆมาจึงเพี้ยนเป็นลาย “พันมหา” อ่านเพิ่มเติม...

หมอดินอาสา

 หมอดินอาสาดีเด่น

การจัดการดินและน้ำในการเกษตร

นายทวีป สังกา

หมอดินประจำหมู่บ้าน

บ้านคำเลาะ หมู่ที่ 1 ตำบลคำเลาะ อำเภอไชยวาน จังหวัดอุดรธานี

นายทวีป สังกา เป็นเกษตรกรที่มีความสนใจในด้านการเกษตรผสมผสาน เกษตรทฤษฎีใหม่งานพัฒนาที่ดินและอาสาที่จะเป็นตัวแทนประจำหมู่บ้าน และตำบลซึ่งได้รับการคัดเลือกและแต่งตั้งให้เป็นหมอดินอาสา โดยยึดหลักการดำเนินชีวิตตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง อ่านเพิ่มเติม...

ปั้นหม้อเขียนสีลายบ้านเชียง

 

ปั้นหม้อเขียนสีลายบ้านเชียง

วิถีหัตถศิลป์และภูมิปัญญาของชาวบ้านเชียง

ที่บ้านเชียงยังมี กลุ่มปั้นหม้อเขียนสี เป็นที่ผลิตภาชนะดินเผาและเขียนสีตามแบบอย่างภาชนะดินเผาของบ้านเชียงโบราณ มีแบบและลวยลายต่างๆ มากกว่า 100 ลายเช่นลายก้นหอย ลายตะขอ ลายเรขาคณิต ลายเชือกทาบฯลฯ โดยแต่ละรูปทรงและลวดลายจะบ่องบอกถึงยุคสมัยของอารยะธรรมบ้านเชียง กลุ่มปั้นหม้อเขียนสี นอกจากนอกจากผลิตภาชนะดินเผาเขียนสีแล้ว ยังมีกิจกรรมให้นักท่องเที่ยวได้ทดลองเขียนสีลงบนภาชนะดินเผาขนาดจิ๋วเลียนแบบลายบ้านเชียงอีกด้วย ปัจจุบันมี นายชาตรี ตะโจปะรัง เป็นผู้จัดตั้งฐานเรียนรู้กลุ่มปั้นหม้อเขียนสีลายบ้านเชียง หมู่ที่ ๑๓ ลานวัฒนธรรมตำบลบ้านเชียง อ่านเพิ่มเติม...

การแปรรูปอาหารจากปลา

วิถีชีวิตของชาวชนบท จะมีการพึ่งพาอาสัยธรรมชาติในการดำรงชวิต ในเขตอำเภอวังสามหมอซึ่งเป็นพื้นที่ห่างไกลจากตัวจังหวัดอุดรธานี โดยอยู่ห่างจากตัวจังหวัด ประมาณ 96 กิโลเมตร ใช้ระยะเวลาในการเดินทาง 1.30 ชั่วโมง โดยประชาชนชาวอำเภอวังสามหมอส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำการเกษตรกรรม พื้นที่ด้านทางทิศเหนือของอำเภอจะเป็นที่ราบสูง ส่วนใหญ่จะทำไร่ เช่น สวนยางพารา ปาล์มน้ำมัน มันสันปะหลัง อ้อย เป็นต้น ส่วนพื้นที่ทางด้านทิศใต้จะที่ติดกับลำน้ำปาว อ่านเพิ่มเติม...

 

ประเพณี "บุญคูณลาน"หรือการสู่ขวัญข้าวของชาวอีสาน

 ประเพณี "บุญคูณลาน"หรือการสู่ขวัญข้าวของชาวอีสาน

คำว่า "คูณ"หมายถึง เพิ่ม หรือทำให้มากขึ้น ส่วนคำว่า "ลาน"คือ สถานที่กว้างๆ สำหรับนวดข้าว ซึ่งการนำข้าวที่นวดแล้วกองขึ้นให้สูง เรียกว่า "คูณลาน" สำหรับประเพณีบุญคูณลานจัดขึ้นในเดือนยี่ตามปฏิทินอีสานของทุกปี ทำให้เรียกอีกอย่างหนึ่งว่างาน "บุญเดือนยี่"ซึ่งการทำบุญคูณลานของแต่ละพื้นที่จะไม่พร้อมกัน ขึ้นอยู่กับการเก็บเกี่ยวข้าวว่าจะเสร็จเมื่อไร วันที่จะขนข้าวขึ้นเล้า (ฉางข้าว) จะเป็นวันทำบุญคูณลานและทำที่นานั่นเลย อ่านเพิ่มเติม...

ผลิตภัณฑ์จากต้นคล้า

 ผลิตภัณฑ์จากต้นคล้า ผลผลิตที่สวยงามจาก

อำเภอประจักษ์ศิลปาคม

รายละเอียดของผู้ประกอบอาชีพ

การจักสาน เป็นงานหัตถกรรมอย่างหนึ่ง และนับเป็นงานศิลปะประเภททัศนศิลป์ได้ด้วย วัสดุที่ใช้ในงานจักสาน มักเป็นวัสดุจากธรรมชาติ เช่น ไม้ไผ่ หวาย ปอ กระจูด คล้า เป็นต้น ต้นคล้าจัดเป็นไม้ล้มลุกหรือเป็นไม้ยืนต้นที่มีเนื้ออ่อน เจริญเติบโตขึ้นเป็นพุ่มหรือเป็นกอและมีอายุหลายปี ลำต้นมีทั้งแบบตั้งตรงและเป็นแบบเลื้อย มีเหง้าหรือหัวอยู่ใต้ดิน สามารถแตกหน่อได้ ลำต้นกลมเป็นสีเขียวเข้มออกเป็นข้อ ๆ และมีข้อปล้องยาว หากรวมทั้งก้านและใบจะมีความสูงประมาณ 1-2 เมตร บ้างว่าสูงประมาณ 2-4 เมตร ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการแยกหน่อปลูก พรรณไม้ชนิดนี้มีถิ่นกำเนิดตามธรรมชาติในที่เป็นน้ำหรือเป็นโคลนตามริมคลอง อ่านเพิ่มเติม...

การปลูกไผ่กิมซุง

 การปลูกไผ่กิมซุง

ประวัติส่วนตัว

ชื่อ นายประจักษ์ เจียรวาปีเกิดวันที่ 5 เดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2496บิดาชื่อ นายสี เจียรวาปีมารดาชื่อ นางเบ็ง เจีบรวาปีระดับการศึกษา จบมัธยมศึกษาตอนปลาย กศน.อำเภอกุมภวาปีอยู่บ้านเลขที่ 86 บ้านดอนม่วง หมู่ 3 ตำบนาม่วง อำเภอประจักษ์ศิลปาคม จังหวัดอุดรธานี อ่านเพิ่มเติม...

กลุ่มทอผ้าพื้นเมือง บ้านสวัสดี ตำบลสามัคคี

 

ผ้าฝ้ายทอมือภูมิปัญญาท้องถิ่นตำฮูกผ้าฝ้าย ลายธรรมชาติ สีสันสดใส ร่วมใจสร้างสรรค์อนุรักษ์ฝีมือภูมิปัญญาท้องถิ่น ฝึกสมาธิใจต้องนิ่งใจต้องเย็นเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นของคนในชุมชนทำขึ้นเพื่อคนรุ่นหลังของภูมิปัญญาท้องถิ่น อ่านเพิ่มเติม...

ไม้กวาดดอกหญ้า

 

การทำไม้กวาดดอกหญ้า

ที่ตั้ง : ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุบ้านนาเมืองไทย หมู่ 10 ตำบลน้ำโสม อำเภอน้ำโสม จังหวัดอุดรธานี

“ไม้กวาดดอกหญ้า”ผลิตภัณฑ์ส่งเสริมอาชีพที่มีการถ่ายทอดมาจากบรรพบุรุษสะท้อนให้เห็นถึง วิถีชีวิตของคนในชุมชนการรวมกลุ่มกันของคนในชุมชนก่อให้เกิดกลุ่มอาชีพและสืบทอดกันมาเป็นเวลานานเมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงของสังคมคนในชุมชนก็มีการปรับตัวเช่นเดียวกันผู้ที่สนใจได้เรียนรู้การทำใม้กวาดดอกหญ้าสามารถต่อยอดพัฒนาผลผลิตยึดเป็นอาชีพเสริมจะใช้เวลาว่างทำไม้กวาดไว้ใช้ในครัวเรือน จำหน่ายภายในชุมชน เพื่อสร้างรายได้ให้แก่ครอบครัว เนื่องจากไม้กวาดดอกหญ้าเป็นอุปกรณ์เครื่องใช้ที่ทุกบ้านจะต้องมีไว้ปัดกวาดทำความสะอาดทำให้ตลาดไม้กวาดดอกหญ้ากว้างอีกทั้งต้นทุดในการผลิตต่ำ ส่วนดอกหญ้ามีขึ้นเองตามธรรมชาติในพื้นที่แต่มีจำนวนน้อยอาจไม่เพียงพอ จึงต้องรับชื้อจากที่อื่น อ่านเพิ่มเติิม...

การทอผ้าลายนกยูง

 

ประวัติข้อมูลส่วนตัวของผู้ประกอบภูมิปัญญา : นางหนูนาง เชิญชม

วันเดือนปีเกิด : ๕ ตุลาคม ๒๔๙๘

ที่อยู่ : ๑๗๐ หมู่ ๑ บ้านนายูง ตำบลนายูง อำเภอนายูง จังหวัดอุดรธานี

โทร.๐๘๓๑๔๓๙๕๗๕

ประวัติความเป็นมาของภูมิปัญญาการทอผ้า

เป็นองค์ความรู้ที่ได้ถ่ายทอดสืบต่อกันมา จากปู่ย่า ตา ยาย ป้า น้า อา สืบทอดต่อกันมาเรื่อยๆ นางหนูนาง เชิญชม จึงได้มีโอกาสสั่งสมจดจำนำเอาความรู้นั้น มาต่อยอดสร้างลายนกยูง ที่สวยงาม และลายอื่นๆ ที่หลากหลายมากขึ้น ตามความนิยม ส่วนที่เป็นเอกลักษณ์และโดดเด่นของพื้นถิ่นนั้นจะเป็น การทอผ้าลายนกยูง อ่านเพิ่มเติม...

ผลิตภัณฑ์จักสานจากไม้ไผ่

 ความเป็นมา

“การสานผลิตภัณฑ์จากไม้ไผ่” เป็นการต่อยอดภูมิปัญญาของคนสมัยก่อนโดยได้นำทรัพยากรจากธรรมชาติมาเป็นวัสดุในการทำเครื่องจักสานมาใช้สอยในครัวเรือน เช่น การสานกระติบเพื่อใส่ข้าวไว้รับประทาน การสานกระหม่อง เพื่อบรรจุสิ่งของในการเดินทางซึ่งเป็นการนำภูมิปัญญาท้องถิ่นมาพัฒนาเป็นเครื่องใช้ในชีวิตประจำวันจนกลายเป็นเอกลักษณ์ประจำท้องถิ่นของบ้านนาแก – ภูมิดิน อ่านเพิ่มเติม...

การเลี้ยงนกเขาใหญ่

 

คุณพ่อประครอง ใคร่นุ่นกา

            ถ้าเข้าไปในย่านชุมชน ไม่ว่าจะเป็นชุมชนชนบทหรือชุมชนเมือง เรามักจะเห็นกรงนกที่แขวนไว้ตามบ้าน ซึ่งมีหลากหลายชนิดขึ้นอยู่กับความชอบส่วนบุคคล หนึ่งในนั้นที่มีจำนวนไม่น้อยคือ นกเขาใหญ่ ซึ่งนกเขาใหญ่ได้มีความผูกพันกับวิถีชีวิตของคนไทยมาตัั้งแต่โบราณ เป็นนกที่เลี้ยงง่าย น่ารัก ช่างจดจำเจ้าของ นิยมเลี้ยงเป็นงานอดิเรกไว้ฟังเสียงขัน กระทั่งเป็นเกมกีฬาประชันเสียง และต่อยอดเป็นอาชีพสร้างรายได้ให้แก่ผู้เลี้ยง ผู้เพาะพันธุ์ ส่งผลให้วงการ นกเขาใหญ่ มีพัฒนาการอย่างต่อเนื่อง ซึ่งจะมีอีกบางกลุ่มที่มีจำนวนไม่น้อยเช่นกันที่เลี้ยงเพื่อจะเป็นนกต่อ หล่อนกป่าเข้ามาเพื่อจับไปเลี้ยงต่อ หรือไม่ก็ทำเป็นอาหารเลี้ยงครอบครัว อ่านเพิ่มเติม...

การนวดประคบด้วยสมุนไพร

 

ประวัติส่วนตัวภูมิปัญญาท้องถิ่น

นางเครือ เนตรภักดี

ด้านการนวดประคบด้วยสมุนไพร

วันเดือนปีเกิด 1 ธันวาคม 2507

ที่อยู่ปัจจุบัน (ที่สามารถติดต่อได้) บ้านเลขที่ 40 หมู่ที่ 10 บ้านหนองเหี้ย ตำบลหนองหว้า อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี รหัสไปรษณีย์ 41110

โทรศัพท์ 080-1912815 อ่านเพิ่มเติม...

มุกประดับบ้านหนองลาด

 

มุกประดับบ้านหนองลาด ตำบลถ่อนนาลับ อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี

........................................................................................................................................

งานมุกประดับ เป็นงานประณีตศิลป์ชั้นเยี่ยมแขนงหนึ่งที่มีปรากฏการสร้างสรรค์งานแขนงนี้ เพียงไม่กี่ประเทศในโลก ที่มีชื่อเสียงมากก็เป็นประเทศแถบเอเชียได้แก่ประเทศจีน , เวียดนาม , ญี่ปุ่น และไทย ซึ่งมีวิธีการสร้างงานที่แตกต่างกันบ้างในขั้นตอนขบวนการผลิตของแต่ละประเทศ และไม่สามารถทราบได้ว่าประเทศใดเป็นต้นแบบการสร้างงานแขนงนี้เป็นครั้งแรก ของโลก สำหรับประวัติความเป็นมาของงานช่างมุกในประเทศไทยมีเช่นไรต้องศึกษาจากชิ้น ผลงานที่เก่าแก่ที่สุดได้แก่บานประตูประดับมุกสมัยอยุธยาในพิพิธภัณฑสถาน แห่งชาติพระนคร ซึ่งสร้างสรรค์ขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยาสมัยของสมเด็จพระเจ้าบรมโกศ การสร้างสรรค์งานประเภทนี้มักนิยมสร้างเพื่อสนองต่อสถาบันพระพุทธศาสนาและ พระมหากษัตริย์เพราะถือว่าเป็นงานปราณีตศิลป์อันล้ำค่าต้องใช้งบประมาณสูง และฝีมือช่างชั้นยอดตัวอย่างชิ้นผลงานเช่นบานประตูและบานหน้าต่างประดับมุกของพระอุโบสถ,วิหาร,ปราสาท,พระราชวังเป็น ต้น อีกทั้งเครื่องใช้ของพระภิกษุสงฆ์,องค์พระมหากษัตริย์และขุนนางเชื้อพระวงศ์ผู้สูงศักดิ์ ตัวอย่างชิ้นผลงานเช่น พาน,ตะลุ่ม,พานแว่นฟ้า,หีบ,กล่องและตู้พระธรรมเป็นต้น อ่านเพิ่มเติม...

กลุ่มทอผ้าไหม ผ้าฝ้าย บ้านนาดี

                การทอผ้าเป็นหัตถกรรมพื้นบ้านของชาวอีสาน และเป็นภูมิปัญญาที่น่าภาคภูมิใจที่ถือเป็นหน้าที่ของสตรี ที่จะใช้เวลาหลังจากฤดูเก็บเกี่ยวมาทอผ้าสำหรับใช้ในครอบครัว หรือในประเพณีต่างๆ ชาวอีสาน รับอิทธิพลของธรรมชาติรอบข้างมาใช้เป็นศิลปะในการทอผ้าลายต่างๆ เช่น ลายสัตว์ ลายต้นไม้ เทคนิคและกรรมวิธีการผลิตผ้าไหมเป็นขั้นตอนที่เกิดจากการสั่งสมประสบการณ์ทางเทคโนโลยีพื้นบ้าน ที่สืบต่อกันมาเป็นเวลานาน หรือเป็นภูมิปัญญาที่ได้รับการสืบทอดโดยรูปแบบของผ้าที่เรียกชื่อตามเทคนิคการทอ เช่น ผ้าขิด ผ้ามัดหมี่ ฯลฯ บ้านนาดี ตำบลนาดี อำเภอหนองแสง จังหวัดอุดรธานี มีชาวบ้านที่เป็นคนไทยเชื้อสายลาวที่อพยพมาจากต่างถิ่นหลายจังหวัด เช่น มหาสารคาม ร้อยเอ็ด กาฬสินธุ์ อุบลราชธานี สกลนคร ขอนแก่น ซึ่งล้วนแต่มีฝีมือทางด้านการมัดหมี่ และทอผ้าไหมลวดลายต่างๆ มากมาย แต่ละจังหวัดก็จะมีภูมิปัญญาทางด้านการมัดหมี่และทอผ้าไหมที่แตกต่างกัน ทำให้ชาวบ้านนาดีได้รับการสืบทอดภูมิปัญญาทางด้านการมัดหมี่และทอผ้าไหมที่หลากหลายผสมผสานกัน คุณประดิษฐ์ มีพลงาม ประธานกลุ่มทอผ้าไหม - ผ้าฝ้าย หมู่ ๑๐ ก็ได้รับการสืบทอดภูมิปัญญาที่เป็นมรดกทางปัญญาของชาวอีสาน ทำให้มีความคิดสร้างสรรค์ยกระดับลายผ้าไหมให้มีความแปลกใหม่ มีความสวยงาม มีจินตนาการ และศิลปะ อ่านเพิ่มเติม...

ผ้าย้อมคราม

ขั้นตอนการทำสีครามด้วยวิธีธรรมชาติจากเปลือกไม้
วัตถุดิบที่ใช้ในการย้อมสีผ้าด้วยน้ำคราม ได้แก่ ใบคราม ต้นคราม เป็นไม้พุ่มล้มลุก ปลูกด้วยเมล็ด เมื่อต้นครามอายุได้ ๓-๔ เดือน ใบและกิ่งจะให้สีน้ำเงิน อ่านเพิ่มเติม...

พาเด็กเที่ยวป่า...กับภูมิปัญญาท้องถิ่น

พาเด็กเที่ยวป่า...กับภูมิปัญญาท้องถิ่น เป็นกิจกรรมเฉพาะกิจที่ ครู กศน.ในศูนย์การเรียนชุมชน ...ตกปากรับคำเด็กๆ ในโครงการเด็กประถมกลับบ้าน ไปล่องไพรพร้อมๆ กับเรียนรู้วิถีชีวิตของคนและป่าผ่านภูมิปัญญาชาวบ้าน
อ่านเพิ่มเติม   

นายไพบูรณ์ เมืองศรี เกษตรผสมผสาน

นายไพบูรณ์  เมืองศรี
สถานที่ตั้ง  6 หมู่ 4 ตำบลบ้านยวด อำเภอสร้างคอม จังหวัดอุดรธานี
เรียนรู้ไร่นาสวนผสมเป็นแหล่งเรียนรู้การทำกิจกรรมทางเกษตรที่มีความหลากหลาย อ่านเพิ่มเติม...

การทำไพหญ้า

นางจิตรพร ศรีหาทิพย์ วันเดือนปีเกิด 21 กันยายน 2512
ที่อยู่ 174 หมู่ 2 บ้านหนองกุงน้อยพัฒนา ตำบลหนองกุงทับม้า   อำเภอวังสามหมอ จังหวัดอุดรธานี อ่านเพิ่มเติม...